Vleermuisoorvos

		Vleermuisoorvos
		Hij is een wild dier


Land van oorsprong			Zuidelijk Afrika
Vertaling			Francis Vandersteen

Het bezit van dit dier is niet toegestaan Koninklijk Besluit tot vaststelling van de lijst van niet voor productiedoeleinden gehouden zoogdieren die wel gehouden mogen worden (M.B. 24.08.2009)

De vleermuisoorvos (Otocyon megalotis) is een vleesetend zoogdier van de Canidae-familie dat zuidelijk Afrika koloniseert. Er zijn populaties waargenomen in Ethiopië en Zuid-Soedan tot in Tanzania, maar ook in het zuiden van Angola en Zimbabwe tot in Zuid-Afrika. De otocyon leeft in savannen en eerder droge graslanden.

De otocyon is ongeveer 60 cm lang, exclusief de staart. Zijn schofthoogte bedraagt 30 cm. Zijn vacht is licht vaalbruin met zwarte vlekken op de oren, snuit, ledematen (die relatief kort zijn) en staartpunt. De keel en onderkant van het lichaam zijn lichter. Hij heeft hetzelfde gezichtsmasker als de wasbeer. Afgezien van zijn lange oren (114 tot 135 mm) heeft de otocyon een uniek kenmerk: hij heeft meer tanden dan welk ander placentaal zoogdier met heterodont gebit ook. Hij heeft tussen de 46 en 50 tanden, dat wil zeggen minstens drie extra bovenkiezen en vier onderkiezen. Door zijn krachtige digastrische spier kan hij snel op insecten kauwen.

Hij behoort tot het geslacht Otocyon (waarvan hij de enige vertegenwoordiger is) en niet tot het geslacht Vulpes zoals de meeste soorten die onder de naam vos worden gegroepeerd. Otocyon wordt blijkbaar niet commercieel geëxploiteerd. In Botswana wordt hij echter bejaagd voor zijn vacht.

De otocyon bewoont holen die hij zelf graaft of die zijn achtergelaten door andere dieren zoals het aardvarken. Deze holen zijn enkele meters lang en hebben talrijke ingangen en kamers. Een familie kan meerdere holen bewonen.

In de Serengeti is de otocyon een nachtdier (85%). Populaties in Zuid-Afrika daarentegen zijn 's winters overdag en 's zomers 's nachts. Otocyons leven in families die bestaan uit een volwassen koppel en hun jongen, of vaker uit een mannetje en twee vrouwtjes. Ze markeren hun territorium door urinemarkering. Paartjes zijn erg hecht, slapen in hetzelfde hol en jagen samen. Sociaal contact binnen de familie is erg belangrijk. Alle leden steunen en beschermen elkaar. In Zuid-Afrika overlappen de leefgebieden van de families elkaar aanzienlijk. Territoriale markering komt vrijwel niet voor. Holen zijn soms gegroepeerd en de populatiedichtheid kan oplopen tot tien individuen per km². Gemeenschappelijk leven biedt bepaalde voordelen: de termietenjacht is vruchtbaarder en roofdieren zijn beter en sneller te herkennen.

De nakomelingen leren sneller zichzelf te voeden. Het speelse gedrag van de jongen vertoont al gelijkenissen met het vluchtgedrag dat over het algemeen wordt aangenomen door volwassenen die confrontaties uit de weg gaan. Om aan zijn roofdieren te ontsnappen, vertrouwt de otocyon voornamelijk op zijn snelheid en ongelooflijke ontwijkingsvermogen. In feite kan hij zijn vliegrichting volledig omkeren zonder snelheid te verliezen. Roofdieren zijn onder andere jakhalzen en arenden. Roofvogels vormen overdag een grote bedreiging voor de jongen.

Het broedseizoen duurt van september tot november, met een draagtijd van 60-70 dagen. Aantal jongen: 2 tot 6. De otocyon broedt één nest per jaar. Pasgeboren jongen openen hun ogen als ze 9 dagen oud zijn. Ze komen na 17 dagen uit het hol. Bij de geboorte hebben ze een dunne grijze ondervacht, die geleidelijk verdwijnt. Tegen de tijd dat ze 4-5 weken oud zijn, heeft hun vacht al de kleur van een volwassen vacht. Ze worden 15 weken lang gevoed. Daarna beginnen de jongen met hun ouders te jagen. Met 5-6 maanden zijn ze volwassen. Eenmaal volwassen verspreiden de meeste jongen zich. Sommige jonge vrouwtjes blijven binnen de geboortegroep. De mannetjes zijn net zo betrokken, zo niet meer dan de moeders, bij de opvoeding van de jongen (bewaken, verzorgen, spelen).

Het dieet van de otocyon bestaat voornamelijk uit insecten en andere geleedpotigen, maar af en toe eet hij kleine knaagdieren, hagedissen, vogeleieren en kuikens, evenals plantaardig materiaal. Het eten van termieten (Hodotermes) en mestkevers (Scarabidae) kan meer dan 80% van zijn dieet uitmaken. De otocyon absorbeert veel van het water dat hij nodig heeft via de lichaamsvloeistoffen van deze insecten. Hij eet vaak termieten terwijl deze gras eten. Mestkevers voeden zich met de uitwerpselen van hoefdieren, waarop ze ook hun eieren leggen. De otocyon heeft daarom ook een commensale relatie met grote herbivoren zoals gnoes, zebra's en buffels. Hij gebruikt zijn lange oren om mestkeverlarven op te sporen die aan hun uitwerpselen knagen. Otocyon jaagt alleen of in groepen als er veel insecten zijn. De groepsjacht is vruchtbaarder.